خلیج پارس – خلیج فارس !!!

خلیج همیشه پارس
خلیج فارس یا دریای پارس آب راهی است که در امتداد دریای عمان و در میان ایران و شبه جزیره عربستان قرار دارد. نام تاریخی این خلیج، در زبان‌های گوناگون، ترجمه عبارت «خلیج فارس» یا «دریای پارس» بوده‌است. مساحت آن ۲۳۷٬۴۷۳ کیلومتر مربع است و پس از خلیج مکزیک و خلیج هودسن سومین خلیج بزرگ جهان به شمار می‌آید. خلیج فارس از شرق از طریق تنگه هرمز و دریای عمان به اقیانوس هند و دریای عرب راه دارد و از غرب به دلتای رودخانه اروندرود، که حاصل پیوند دو رودخانه ی دجله و فرات و پیوستن رود کارون به آن است، ختم می‌شود.

خلیج همیشه پارس
خلیج همیشه پارس

کشورهای ایران، عمان، عراق، عربستان سعودی، کویت، امارات متحده عربی، قطر و بحرین در کناره خلیج فارس هستند. در این میان سواحل شمالی خلیج‌فارس تمامی در جغرافیای سیاسی ایران قرار دارند.

به سبب وجود منابع سرشار نفت و گاز در خلیج فارس و ساحل های آن، این آبراهه در سطح بین‌المللی، منطقه‌ای مهم و راهبردی بشمار می‌آید.

تاریخچه پیدایش خلیج فارس

زمین شناسان معتقدند که در حدود پانصدهزار سال پیش، صورت نخستین خلیج فارس در کنار دشت‌های جنوبی ایران تشکیل شد و به مرور زمان، بر اثر تغییر و تحول در ساختار درونی و بیرونی زمین، شکل ثابت کنونی خود را یافت. خلیج فارس در آغاز، بسیار پهناور بوده به طوری که تا اواخر دوره سوم زمین شناسی بیشتر جلگه های برازجان، بهبهان و خوزستان ایران تا کوه های زاگرس در زیر آب بوده اند.

مشخصات جغرافیایی خلیج فارس

جغرافیای مکانی خلیج فارس

خلیج فارس در ۲۴ تا ۳۰ درجه و ۳۰ دقیقه عرض شمالی و ۴۸ تا ۵۶ درجه و ۲۵ دقیقه طول شرقی از نصف النهار گرینویچ قرار دارد. این خلیج توسط تنگه هرمز به دریای عمان و از طریق آن به دریاهای آزاد مرتبط است. از بین کشورهای همسایه خلیج فارس، کشور ایران بیشترین مرز آبی مشترک را با خلیج فارس دارا می باشد. طول مرز آبی کشور ایران با خلیج فارس، با احتساب جزایر در حدود ۱۸۰۰ کیلومتر و بدون احتساب جزایر در حدود ۱۴۰۰ کیلومتر می باشد. طول خلیج فارس از تنگه هرمز تا آخرین نقطه پیشروی آن در جهت غرب در حدود ۸۰۵ کیلومتر است.عریض ترین بخش خلیج فارس ۱۸۰ مایل (290 کیلومتر) می باشد. عمیق ترین نقطه خلیج فارس با عمق ۹۳ متر در ۱۵ کیلومتری تنب بزرگ و کم عمق ترین نقطه آن با عمقی بین ۱۰ تا ۳۰ متر در سمت غرب می باشد. همچنین جزایر متعددی در خلیج فارس وجود دارند.

نام خلیج فارس است به زبان لاتین قدیمی: Sinus Persicus امروزه:Sinus Persici در نقشه آورده شده‌است

 

زمین شناسی منطقه خلیج فارس

از دیدگاه زمین شناسی، خلیج فارس فرونشست زمین ساختی کم ژرفایی است که دوره ترشیری پیش در حاشیه جنوبی رشته کوه زاگرس تشکیل شده است. در واقع این دریا بازمانده گودال بزرگی است که از دوران گذشته زمین شناختی تحت تاثیر فشار ناشی از آتش فشان های فلات ایران بوده و پایداری فلات عربستان در مقابل این واکنش های تکتونیکی سبب ایجاد و توسعه پهنا-ژرفای آن شده است. شدیدترین چین خوردگی های دوران پلیو پلیستوسن، کرانه های شمالی خلیج فارس (زاگرس) را چین داده است. میزان این چین خوردگی ها که در خشکی های کشور ایران شدید است با شیب های کمتر به طرف دریا ادامه پیدا می کند به طوری که در دریا این شیب به ۱۰ تا ۲۰ درجه می رسد. محور اصلی خلیج فارس نیز یکی از پیامدهای زمین ساختی پدیده چین خوردگی زاگرس است که در دوران پلیو پلیستوسن شکل گرفته است. در پایان دوره پلیوسن، سطح دریا احتمالا ۱۵۰ متر بالاتر از سطح کنونی بوده است. این سطح در حدود ۱۰۰،۰۰۰ سال پیش از میلاد مسیح و به تدریج به سطح کنونی رسیده است که آثار آن به صورت پادگانه های دریایی و سخا، در کرانه های جنوبی خلیج فارس بر جای مانده است.

زمین ریخت شناسی خلیج فارس

از نظر ریخت شناسی، خلیج فارس نامتقارن بوده و شیب سواحل جنوبی آن ملایم تر از شیب سواحل شمالی است. کرانه جنوبی خلیج فارس، به ویژه در شرق شبه جزیره قطر، منطقه وسیع و کم عمقی است (۱۰ تا ۲۰ متر) که بطور عمده با ریخت شناسی بست، محیط تبخیری و منطقه جزر و مدی مشخص است. خلیج فارس از رسوبات سخت و بلند با اشکال خطی ساخته شده و با واسطه یک دشت ساحلی باریک با دریا در ارتباط است. جزایر ایرانی خلیج فارس به صورت پشته های کشیده و موازی ساحل که در واقع دنباله رشته کوه زاگرس هستند که بر اثر بالا آمدن آب به شکل جزیره درآمده اند، مانند قشم و کیش و یا اینکه کم و بیش دایره ای شکل هستند مانند هرمز و ابوموسی که گنبدهای نمکی سری هرمز هستند. سطح جزایر خلیج فارس از رسوبات تخریبی و مارن تشکیل شده است که کم و بیش صدف دارند. خاک این جزایر بیشتر شور یا حاوی گچ است که در نتیجه رشد گیاهان را به گونه های خاص محدود می کند. شکل ساحلی خلیج فارس در مجاورت ایران از نوع طولی است که موازی با محور ارتفاعات مجاور است که گاهی تراکم آبرفت ها فاصله زیادی بین خط ساحل و ارتفاعات زاگرس ایجاد کرده است و مانند جلگه بوشهر و گاهی دامنه تاقدیس ها در خط ساحلی قرار گرفته اند، مانند غرب خور موج.

اقلیم شناسی خلیج فارس

آب و هوای خلیج فارس خشک و نیمه استوایی است. در تابستان دما گاهی تا ۵۰ درجه سانتی گراد می رسد و میزان تبخیر بیشتر از میزان آب های وارده می شود. در زمستان دما تا ۳ درجه سانتی گراد هم گزارش شده است. در عین شوری زیاد آب خلیج فارس، ۲۰۰ چشمه آب شیرین در کف و ۲۵ چشمه آب کاملا شیرین در سواحل آن جریان دارند که منشا همگی آن ها از کوه های زاگرس در ایران است. آب های شیرینی که وارد خلیج فارس می شوند عمدتا محدود به روان آب های کوه های زاگرس در ایران و کوه های ترکیه و عراق است. رودخانه های اروند، کارون، جراحی، مند، دالکی و میناب بزرگترین و پرآب ترین رودخانه هایی هستند که به خلیج فارس می ریزند که بیشتر سرچشمه های آن ها در کوه های زاگرس قرار دارند. در کرانه جنوبی آب های ورودی به خلیج فارس بسیار کم است که موجب بالا بودن رسوبات کربناتی در این بخش شده است. به دلیل محصور بودن، اثر اقیانوس بر خلیج فارس بسیار ناچیز است و به همین علت سرعت جریان های زیرین و افقی آن بسیار کم و در حدود ۱۰ سانتی متر در ثانیه است. شوری بیشتر خلیج فارس نسبت به اقیانوس موجب پیدایش جریان آبی از اقیانوس هند به خلیج فارس می شود که به موازات ساحل ایران و در جهت پادساعتگرد (خلاف گردش ساعت) است. جریان ذکر شده با کاهش دما و شوری همراه است به طوری که در تنگه هرمز مقدار نمک ۳۶,۶ گرم در لیتر و در انتهای شمال غربی و در دهانه کارون در حدود ۴۰ گرم در لیتر است. میزان بارندگی در سواحل جنوبی کمتر از ۵ سانتی متر در سال و در سواحل شمالی بین ۲۰ تا ۵۰ سانتی متر در سال است.

جغرافیای تاریخی خلیج فارس

خلیج فارس اصلی‌ترین نام و نامی است بر جای مانده از کهن‌ترین منبع ها، زیرا که از سده‌های پیش از میلاد سر بر آورده‌است، و با پارس و فارس – نام سرزمین ملت ایران – گره خورده‌است.

کهن‌ترین نامی که از خلیج فارس وجود دارد نارمَرتو (narmarratu) است که در کتیبه‌های آشوری بر جای مانده است و به معنای رود تلخ است. فلاویوس آریانوس در سده ی دوم میلادی در آثار خود خلیج فارس را پرسیکون کاای تاس که خلیج فارس معنا می‌دهد استفاده کرده‌است.

جغرافی دانان و تاریخ نگاران عرب اسلامی دوره آغازین اسلام، همچون طبری، مسعودی و یعقوبی به اتفاق در کتب خطی به جای مانده از خود اذعان دارند که تمامی ناحیه های خلیج پارس در دوره های پیش از اسلام به ایران تعلق داشته است. « ابن حوقل بغدادی» در کتاب خود « صورة العرض » که در سال 1993.م در لندن به زبان انگلیسی به چاپ رسید، عنوان می کند که: «همان طور كه بارها گفته شد، دریای پارس خلیجی است از اقیانوس احاطه کننده جهان كه در اطراف چين و شهر” وق” از آن منشعب مي شود . اين دريا از سرزمين هاي سند و كرمان تا فارس ادامه مي يابد و در ميان همه سرزمين ها به نام پارس خوانده مي شود، زیرا پارس از همه کشورها پیشرفته تر است و شاهان آن محكم ترين كنترل (حاكميت) را در دوران كهن داشته اند و حتي اکنون نیز تمامی کرانه های دور و نزدیک این دریا و همه سرزمين هاي پارس و ديگر را تحت كنترل دارند».

تا پیش از دهه ۶۰ قرن بیستم میلادی، کشورهای عربی از عبارت خلیج فارس در مکاتبه های رسمی خود استفاده می‌کردند. در سال‌های اخیر و به ویژه از دهه ی شصت میلادی به این سو، نام دروغین خلیج عربی نیز در برخی منابع تحت حمایت بیشینه ی دولت‌های عربی و گاه غیر عربی به گونه‌ای فزاینده در حال رقابت با نام خلیج فارس است، این امر خشم ایرانیان سراسر جهان را برانگیخته و باعث پدیداری نام «خلیج همیشه فارس» یا «خلیج همیشگی فارس» از سوی ایرانیان گشته‌است. تا کنون کارهایی برای مقابله با این جعلی سازی صورت گرفته از جمله صادر شدن دو قطعنامه در سازمان ملل متحد در زمان حکومت «محمد رضا شاه پهلوی» برای پاسداری از نام خلیج فارس یا Persian Gulf و یا برگزاری جام خلیج فارس و چندین نام گذاری و تهیه ی نقشه و اسناد و کتاب های جغرافیایی در حال حاضر با نام درست. در ‌پی استعلام از وزارت امورخارجه بریتانیا درباره نام این آبراه، ایشان به صراحت نام خلیج فارس را صحیح دانسته اند.

نقشه جهان سال ۱۶۸۹ و نام خلیج فارس

جرارد ون شاگن نقشه‌نگار هلندی در سال ۱۶۸۹ (میلادی) در آمستردام نقشه‌ای از جهان ترسیم کرد. این نقشه به سبک کنده‌کاری با فلز مس و رنگ‌کاری دستی تزیین شده است. نقشه مس‌آرایی شده، نقشه‌ای کمیاب است و فقط یک رونوشت از آن در دانشگاه آمستردام می‌باشد و نسخه‌ای مشابه در کتابخانه‌های آمریکا ندارد. نکته قابل توجه نام خلیج فارس است که به زبان لاتین قدیمی: Sinus Persicus امروزه : Sinus Persici در نقشه آورده شده‌است. ابعاد اصلی نقشه ۴۸٫۳ در ۵۶ سانتی‌متر می‌باشد.

نقشه خلیج فارس ۱۷۵۳ و نام خلیج فارس

در سال ۱۷۵۳ میلادی در آمستردام هلند نقشه‌ای منتشر گردید که منحصر مربوط به خلیج فارس بود. در این نقشه از خلیج فارس با نام Persische Golf یاد شده‌است. در این نقشه بیشتر جزیره های خلیج فارس مشخص شده و نقشه‌های آنها درج شده‌است.

نقشه خلیج فارس ۱۷۵۳

نقشه جهان‌نمای کانتینو و نام خلیج فارس

در سال ۱۵۰۲ میلادی نقشه‌ای ترسیم شد که از شرق تا غرب همه مستعمرات پرتغال در آن درج شده بود. در نقشه ۱۵۰۲ کانتینو نام خلیج فارس و دریای سرخ موجود است.

نام خلیج فارس در نقشه کانتینو

 

نقشه جهان‌نمای کانتینو

جزیره های خلیج فارس

جزیره های زیادی در خلیج فارس وجود دارند که برخی از آن ها از اهمیت کم و برخی از اهمیت بالایی برخوردارند. جزایر مهم خلیج فارس عبارت‌اند از : قشم، بحرین، کیش، خارک، ابوموسی، تنب بزرگ، تنب کوچک و لاوان که تمامی آنها به جز قسمتی از بحرین به ایران تعلق دارد.

جزیره های ایرانی خلیج فارس

از میان جزیره های خلیج فارس بیش از ۳۰ جزیره مسکونی و غیر مسکونی آن متعلق به کشور ایران است. برخی از این جزایر به علت برکشند و فروکشند (برابر : جزر و مد) در زیر آب قرار می گیرند و غیر مسکونی هستند. جزایر غیر مسکونی خلیج فارس به عنوان زیستگاه مرجان های دریایی، محل تخم گذاری پرستوهای دریایی و لاک پشت ها و همچنین زیستگاه انواع پرندگان مهاجر از اهمیت ویژه جهانی برخوردار است.

 

 
کشتی یونانی در آب‌های ساحلی جزیره کیش در خلیج فارس

* جزایری که در استان هرمزگان ایران قرار دارند :

جزیره کیش – جزیره قشم – جزیره تنب بزرگ – جزیره تنب کوچک – جزیره ابوموسی – جزیره لاوان – جزیره شتور – جزیره هندرابی – جزیره فرور بزرگ – جزیره فرور کوچک – جزیره سیری – جزیره لارک – جزیره ناز – جزیره هرمز – جزیره هنگام

* جزایری که در استان بوشهر ایران قرار دارند :

جزیره خارک – جزیره خارکو – جزیره عباسک – جزیره میر مهنا – جزیره فارسی – جزیره نخیلو – جزیره تهمادو – جزیره گرم – جزیره ام الکرم – جزیره شیخ الکرامه – جزیره شیف – جزیره متاف – جزیره مرغی – جزیره چراغی – جزیره ام سیله – جزیره سه‌دندون – جزیره مولیات

* جزایری که در استان خوزستان ایران قرار دارند :

جزیره مینو – جزیره خور موسی – جزیره بونه – جزیره دارا – جزیره قبر ناخدا

اهمیت خلیج فارس

خلیج فارس در واقع محور ارتباط بین اروپا، آفریقا، آسیای جنوبی و جنوب شرقی است. از نظر راهبردی در منطقه خاور میانه، به عنوان بزرگ ترین و مهم ترین مرکز ارتباطی بین این سه قاره است و بخشی از یک سیستم ارتباطی شامل اقیانوس اطلس، دریای مدیترانه، دریای سرخ و اقیانوس هند می باشد. به همین دلیل از دیرباز مورد توجه قدرت های جهانی و همچنین بازرگانان و بازرگان های دنیا بوده است. همچنین این منطقه منبع مهم انرژی جهان می باشد. در مجموع خلیج فارس از نظر جغرافیای سیاسی، استراتژیک، انرژی و تاریخ و تمدن یک پهنه آبی مهم و حساس در دنیا محسوب می شود.

ساحل خلیج فارس در بندر سیراف در استان بوشهر ایران

 

اهمیت اقتصادی خلیج فارس

بزرگترین عامل اهمیت خلیج فارس وجود معدن های سرشار نفت و گاز در کف بستر و سواحل آن است به طوری که این منطقه را «مخزن نفت جهان» نام نهاده اند. خلیج فارس مسیر انتقال نفت کشورهای ایران، عراق، کویت، عربستان و امارات متحده عربی است، و به همین سبب، منطقه‌ای مهم و راهبردی به شمار می‌آید. در حدود ۳۰ درصد نفت جهان از منطقه خلیج فارس تامین می شود. که این مقدار گاهی افزایش و گاهی کاهش می یابد. نفت تولید شده در حوزه خلیج فارس باید از طریق این پهنه آبی و از راه تنگه هرمز به سایر نقاط جهان حمل شود. خلیج فارس از نظر ذخایر نفتی در مقایسه با سایر نقاط جهان دارای ویژگی های زیادی مانند راحتی استخراج، هزینه پایین تولید، مازاد ظرفیت تولید، کیفیت بالای نفت خام منطقه، راحتی حمل و نقل، توان بالای تولید چاه ها و امکان کشف ذخایر جدید نفتی وسیع در منطقه می باشد. طبق آخرین برآوردهای انجام شده حوزه خلیج فارس در حدود ۷۳۰ میلیارد بشکه ذخیره نفت اثبات شده و بیش از ۷۰ تریلیون مترمکعب گاز طبیعی را در خود جای داده است.

همچنین بندرهای مهمی در حاشیه خلیج فارس وجود دارد که از آن ها می‌توان بندرعباس، بوشهر، بندرلنگه، کیش، خرمشهر و بندر ماهشهر در ایران، و شارجه، دوبی و ابوظبی را در امارات متحده عربی و بندر بصره و فاو در عراق را نام برد.

 
افق خلیج فارس در منطقه پارس جنوبی

اهمیت نظامی-راهبردی خلیج فارس

از منظر نظامی، وجود پایگاه های نظامی بسیار اعم از دریایی، هوایی و زمینی در منطقه خلیج فارس که عمدتا متعلق به کشورهای آمریکا و انگلستان هستند و همچنین حضور ناوهای جنگی کشورهای غربی به خصوص آمریکا در آب های خلیج فارس، اهمیت نظامی و راهبردی خلیج فارس را نمایان می سازد. جنگ نفت‌کش‌ها که در جریان جنگ ایران و عراق رخ داد یکی از عوامل حضور نظامی کشورهای غربی به ویژه آمریکا در خلیج فارس شد. اهمیت نظامی-راهبردی خلیج فارس به طور ویژه در جریان جنگ ایران و عراق، جنگ خلیج فارس و جنگ عراق آشکار شد.

پیشینه دریانوردی در خلیج فارس

پیشینه دریانوردی در خلیج فارس به گذشته های بسیار دور، دست کم دو هزار سال پیش از میلاد، باز می گردد. مردمان تمدن هایی مانند سومر، آکاد، ایلام مسیر خود بین میان‌رودان و موهنجودارو در دره سند را از طریق این پهنه آبی می پیمودند. بررسی های اخیر نشان می دهد که فنیقی‌ها، نخست در جزیره ها و سرزمین های پیرامون خلیج فارس زندگی و دریانوردی می کردند. در دوره هخامنشیان، داریوش اول از دریانوردان برجسته ایرانی، فینیقی و ساتراپ های یونانی نشین امپراتوری پارس خواست تا برای کشف سرزمین های جدید به دریانوردی بپردازند که در نتیجه شناخت ایرانیان نسبت به خلیج فارس بیشتر شد. در یکی از کهن ترین اسناد پیرامون دریانوردی در خلیج فارس که به سده چهارم پیش از میلاد مربوط می شود، دریانوردی به نام نیارخوس (نئارخوس) در یازدهمین سال فرمان روایی اسکندر مقدونی و به دستور او سفر دریایی خود را آغاز کرد و در این سفر از دهانه رود سند به دهانه تنگه هرمز رفته و پس از عبور از خلیج فارس در ساحل رود کارون لنگر انداخت. او که در این سفر چند دریانورد ایرانی ازجمله بگیوس پسر فرناکه، هیدارس بلوچ و مازان قشمی نیز او را همراهی می کردند، سفرنامه ای از سفر ۱۴۶ روزه خود نوشت که چکیده ای از آن باقی مانده است. او در سفرنامه خود به فانوس های دریایی بزرگ و شگفت انگیز در خلیج فارس اشاره می کند.

منابع غذایی خلیج فارس

بیش از ۱۵۰ نوع ماهی متفاوت در خلیج فارس یافت می شود. بیشتر آبزیان خلیج فارس به جز چند مورد که وارد آب های کارون، بهمن شیر و اروند می شوند، باقی در آب های شور زندگی کرده و در همان جا تخم ریزی و تولید مثل می کنند. از مهمترین انواع ماهی های تجاری خلیج فارس می توان به زبیده، حلوا سفید، قباد، شیر ماهی، شانک، سنگسر، پیش ماهی، هامور، سیکین، کارفه، طوطی، حلوا سیاه، شوریده، خبور، کفشک، سرخو، خابور و سبور اشاره کرد. از دیگر محصولات غذایی با ارزش خلیج فارس می توان به میگو اشاره کرد. انواع صدف های خوراکی نیز در برخی ساحل ها مانند ساحل بندرعباس و ساحل گشه (ساحل صدف) در بندر لنگه و همچنین در اطراف بعضی جزیره ها مانند هرمز، قشم و لارک یافت می شوند که بازار عمده آن کشورهای اروپایی است.

محیط زیست خلیج فارس

خلیج فارس یکی از بزرگ ترین پناهگاه های موجودات دریایی مانند مرجان ها، ماهی های تزیینی کوچک، ماهی های خوراکی و غیر خوراکی، صدف ها، حلزون ها، نرم تنان، شقایق های دریایی، اسفنج های دریایی، عروس های دریایی، لاک پشت ها، دلفین ها، کوسه ماهی ها و بسیاری از موجودات دریایی دیگر می باشد. متخصصان محیط زیست به دلیل نبود کارشناس و متخصص ویژه، هزینه‌های پژوهشی بالا و فقدان دانش کافی، گونه‌های مختلف جانوری پستاندار در خلیج فارس را در معرض خطر و آسیب می‌بینند. خشکسالی و عدم ورود مواد مغذی به آب، موجب کوچک ماندن و عدم رشد کافی برخی از آبزیان خلیج فارس شده است.

 
پستاندار دریایی به نام داگونگ به همراه فرزندش در ساحل کم عمق خلیج فارس

لاک پشت های خلیج فارس

۵ گونه از ۸ گونه لاک پشت های موجود در جهان در آب های خلیج فارس و دریای عمان زندگی می کنند که ۲ گونه لاک پشت عقابی و لاک پشت سبز در سواحل و جزایر ایران تخم گذاری می کنند. این دو لاک پشت در سواحل جزایری چون هرمز، لارک، قشم، فارور و بنی فارور و مکان های کم عمق ساحلی سکونت دارند و عمده مکان های تخم ریزی آن ها در جزایر هرمز، هنگام، فرور، شیدور، لاوان، کیش، نخیلو و ام الگرم گزارش شده است. وارد شدن نفت به آب های خلیج فارس می تواند باعث ایجاد مسمویت در این لاک پشت ها شود. همچنین فعالیت های صیادی، وجود زباله، فاضلاب ها، تردد شناورها، انفجارات جهت اکتشاف معادن و آلودگی حرارتی تهدیداتی برای زندگی آن ها محسوب می شوند.

دلفین ها و نهنگ های خلیج فارس

دلفین‌ها و نهنگ ها از جمله پستانداران آبی هستند که در خلیج فارس و دریای عمان زندگی می‌کنند. دلفین‌هایی با نام پورپویز و همچنین دلفین‌های بینی بطری در جنوب جزیره قشم و در کنار جزیره‌های هنگام، سالارک و هرمز زندگی می‌کنند که در معرض مخاطرات گوناگون هستند. نبود تحقیقات کافی و نبود متخصص زبده باعث کاهش تعداد دلفین‌های گوژپشت و نهنگ‌های خاکستری شده‌است. برخورد دلفین‌ها و نهنگ‌ها با شناورها و پروانه موتور قایق‌ها و همین طور آلودگی برخی از نقاط آب‌های خلیج فارس به آلاینده‌های نفتی و شیمیایی زندگی این پستانداران را تهدید می‌کند. طبق برخی گزارش ها نهنگ خلیج فارس در معرض خطر انقراض قرار دارد.

کوسه های خلیج فارس

۷ گونه از کوسه ها در آب های خلیج فارس زندگی می کنند که از میان آن ها می توان به کوسه ماهی درنده، کوسه گربه ماهی، نهنگ کوسه یا کوسه کر، کوسه سرچکشی، کوسه ماهی شکاری و کوسه ماهی گورخری اشاره کرد. به دلیل گرانی قیمت کوسه در مقایسه با دیگر ماهیان خلیج فارس، صید بی رویه این آبزی در سال های اخیر افزایش چشمگیری یافته است و نسل آن ها را در معرض انقراض قرار داده است. از آنجایی که اغلب گونه های کوسه ساکن خلیج فارس زنده زا هستند، نمی توان برنامه های مناسبی برای احیای نسل ان ها به روش پرورشی انجام داد. همچنین این کوسه ها در زمان زاد و ولد به سوی آب های با عمق کمتر (که کمینه دما را برای بچه های انان فراهم می کند) می آیند، افزایش تخریب مناطق ساحلی خطری دیگر برای تداوم نسل آن ها به حساب می آید.

آلودگی محیط زیست خلیج فارس

در دهه های گذشته آلودگی زیست محیطی یکی از چالش های مهم در این پهنه آبی بوده است. از آن جایی که ۶۰ درصد از ذخایر نفت جهان در خلیج فارس است، احداث سکوهای نفتی و مجتمع ها و پالایشگاه ها در اطراف خلیج فارس و ورود نفت، مواد شیمیایی و پساب ها به داخل آب از عوامل مهم این آلودگی می باشند. یکی از مهمترین آلودگی های خلیج فارس در زمان جنگ ایران و عراق رخ داد به طوری که در حدود ۵,۸ میلیون بشکه نفت در آب رها شد و همچنین آتش سوزی چاه های نفت که باعث ورود مقدار زیادی از نفت خام به دریا شد. همچنین عبور سالانه بیش از ۱۰،۰۰۰ شناور از خلیج فارس و دریای عمان که ۷۵ درصد آن ها به حمل و نقل نفت خام و محصولات نفتی مربوط است و در پی آن تخلیه مواد زاید مختلف مانند آب شستشوی موتور، فاضلاب، آب توازن کشتی و بسیاری موارد دیگر سبب بروز مداوم انواع آلودگی ها در منطقه می شود که اثرات قابل توجهی بر محیط زیست دارد. طبق مطالعات انجام شده سالانه در حدود ۱,۵ میلیون تن نفت به خلیج فارس نشت می کند و به همین علت سازمان بین المللی دریانوردی (IMO) این منطقه را در سال ۲۰۰۷.م به عنوان منطقه ویژه دریایی اعلام کرد. طبق آمارها میزان آلودگی این منطقه بیشتر از حد متوسط بین المللی است.

برگرفته از : http://fa.wikipedia.org

دیدگاهتان را بنویسید