سنگ نگاره های نجف آباد

نجف آباد یکی از شهرهای استان اصفهان است که همچون تعداد زیادی از نواحی ایران در آن توسط دوست داران فرهنگ و میراث کهن ایران، سنگ نگاره های متعددی کشف گردیده است. سنگ نگاره های کشف شده در این دیار دارای شاخصه هایی جالب می باشند که درچندین محوطه جدا از هم  واقع شده اند. در زیر به شرح هر کدام از آنها می پردازیم.

1. لیزی سنگی یا کوه لیزونک :

بردامنه پایینی کوهی در شمال و در نزدیکی شهر نجف آباد (جنب پارک کوهستان)، ، یک لیزی سنگی به طول بیش از ده متر و عرض حدود دو متر واقع شده است که زمان به وجود آمدن آن به هزاران سال پیش بر می گردد.

نمایی از لیزی سنگی لیزی های سنگی از دوران های کهن، تا حتی امروز دارای کارکردی مقدس و همگانی بوده است. وجود این آثار فقط مختص به این دیار نیست در چندکیلومتری غرب این شهرستان، در اطراف شهر ستان تیران نیز دقیقاً نمونه ای مشابه وجود دارد که پرداختن به کارکردها و چرایی آنها در این مجال نمی گنجد. علاقه مندان می توانند به کتاب سنگ نگاره های ایران(نمادهای اندیشه نگار) اثرنگارنده مراجعه نمایند.

شاخصه ی ممتازی که در این لیزی سنگی وجود دارد، ظرفیت ساخت فضای سبز و تفرجگاه در مقابل و اطراف آن است تا بدین طریق ضمن معرفی این اثر پر رمز و راز به علاقه مندان، آنها نیز بتوانند از طریق لیز خوردن از فراز آن، تفریح و ورزش کرد و لذتی سرشار را تجربه کنند.

2. محوطه سنگ نگاره های بلمچه:

این محوطه از نزدیک ترین محوطه های سنگ نگاره های نجف آباد است. فاصله تقریبی آن تا شهر حدود سه کیلومتر است. شاخصه ی ممتاز این محوطه وجود علایم خطی متعدد و کهن است که نگارنده برای نخستین بار در ایران با آنها مواجه شده است.

یک بوم سخت که برآن با زیبایی تمام نشان های خطی حکاکی شده است و برای نخستین بار است که با چنین نمونه خطوطی  مواجه می شویم.

محل: محوطه سنگ نگاره های بلمچه        عکس از : محمد ناصری فرد بهار

89 نکته ی جالب در این نمادهای خطی وجود یک زاویه 90 درجه از برخورد دوخط مستقیم است که همه ی نمادهای خطی مکشوفه ی مذکور در آن و اقع شده اند و شبیه آن در اندازه های کوچک تر نیز تکرار شده است.

یک اثر خطی کهن که مونس آن  نخاله ها و ضایعات سنگ بری هاست.

محل: محوطه سنگ نگاره های بلمچه        عکس از : محمد ناصری فرد بهار 89

در کنار این علامت های خطی نقش دو بز کوهی و سه انسان در حالت های مختلف به چشم می خورند که جالب ترین آنها انسانی است که یک دست به کمر و دست دیگر بر پیشانی و درحال نگاه کردن به شرق (مطلع خورشید) است.

نقش انسان با انتقال حالت و تکنیک هنری قوی که نمونه ی دیگر آن در کوه های شمالی یافت شده است .

محل: محوطه سنگ نگاره های بلمچه        عکس از : محمد ناصری فرد بهار 89

شاخصه های محوطه سنگ نگاره های بلمچه:

1. اندازه و ارتفاع بوم ها : اندازه ی بوم بیش از 10 متر مربع  است که ارتفاع آن از سطح زمین به حدود  2 متر می رسد.

2. زاویه ی شیب و جهت بوم ها : این بوم  بزرگ دارای زاویه 30  درجه است و جهت حدوداً شرق.

3. جهت قرار گرفتن نقش ها: متفاوت و به هم ریخته است. .

4. درصد نقوش و نوع آنها : علامت های خطی حدود 14 مورد، نقش انسان 3 مورد. نقش بز کوهی 2 مورد، نماد اعتدال پاییزی یک مورد.

5. میزان هوازدگی نقوش : میزان هوا زدگی بسیار ناچیز است.

6. اندازه ی نقوش حکاکی شده : بزرگترین نقش که یک خط مستقیم است بیش از 1 متر است و کوچکترین یک نماد دایره ای است که کمتر از 5 سانتیمتر است.

7. میزان عمق حکاکی ها : عمق حکاکی ها از 5/ تا 1 میلیمتر متفاوت است.

8. ابزارهای بکار رفته جهت حکاکی ها : ابزار های بکار برده شده از کوبش فلز سخت و نوک تیز به وجود آمده اند.

9. نوع حکاکی ها : تمام نقوش از نوع (Petroglyphs) هستند که بر اثر ضربه های کوبشی (Pecking) منظم و دقیق در کنارهم ایجاد شده‌اند و هیچ یک از نقوش در اینجا به روش کششی ایجاد نشده اند. به نظر نگارنده تمامی حکاکان از آموزش خاصی برخوردار بوده اند که توانسته اند در مرحله ی اول بدون خراب کردن بوم ها، چنین نقوشی را با القای حالت روحی مورد نظر بیافرینند.

10. قدمت نقوش و دیگرآثار : به نظر نگارنده همه ی آثار بعد از کشف آهن خلق شده اند که نوع حکاکی آنها گویای آن است. احتمالاً قدمت آنها به هزاره ی اول ق.م. می رسد که جهت قطعیت بهره گیری ازتکنولوژی طیف سنجی عمومی و شتاب دهنده و تحلیل ریز فرسایش اجتناب ناپذیر است.

11. خدشه های وارد شده : خوشبختانه هیچگونه خدشه ای برآنها وارد نشده است بجز وجود نخاله ها و زباله های سنگبری های اطراف نجف آباد که آنها را در برگرفته و صحنه ای غم انگیز ایجاد کرده است.

12. جنس سنگ و رنگ بوم : از نوع سنگ های دگرگونی و به هم فشرده اند و رنگ آنها خاکستری است.

گروه در تلاش برای  بررسی و مطالعه سنگ نگاره های نجف آباد

13. چون و چرایی بوجود آمدن نقوش: محوطه های سنگ نگاره ها در ایران باستان کتاب های سنگی هستند که نویسندگان و هنرمندان آنها، در دوره های مختلف، زمانی که انسان هنوز زبانی برای گویش و خطی برای نوشتن نداشته، بواسطه ی آنها سخن گفته و شرح زندگی خود و دیگران و حتی محیط اقلیمی خود را تصویر کرده اند، در واقع سنگ نگاره ها، علایم و نشانه های حاوی پیام هستند.

14. ویژگی های مشترک و پیوستگی سنگ نگاره ها:

·        وجود نقوش بزکوهی با سبک و طرح های مشابه در کل ایران.

·        کهن بودن کلیه ی نقوش حکاکی شده با سبک و طرح های مشابه در کل ایران.

·        وجود هنر در آنها (هنرهای صخره ای) همگون با کل سنگ نگاره های ایران.

ویژگی منحصر به فرد محوطه : بیشترین آثار علایم خطی است و دیگر نقش ها کم است.

از منظر اقتصادی آنها از بهترین سامانه های جلب وجذب توریسم، اکوتوریسم و اکوموزه ی هنرهای صخره ای داخلی و خارجی می باشند.

یک کوه بلند که بر فراز آن نقش آفرینی شده است.

سنگ نگاره های معدن سورمه          عکاس: محمد ناصری فرد        تاریخ : بهار 89

3. سنگ نگارهای معدن سورمه :

نقش هایی که در اینجا کشف شده منفرد و پراکنده اند و این پراکندگی از قله ی کوه تا دشت قابل مشاهده است.بیشترین نقش، بزکوهی، نماد حلقه قدرت، نمادی شبیه T و دیگرعلایم نامشخص است.

یک نماد زیبا که هنرمند با دقت فراوان آن را خلق کرده است برای نخستین بار بود که با چنین طرحی جالب مواجه می شدیم.سنگ نگاره های معدن سورمه          عکاس: محمد ناصری فرد        تاریخ : بهار 89  4-  سنگ نگاره های قمیشلو: این محوطه گسترده ترین و متنوع ترین سنگ نگاره های مکشوفه در نجف آباد را به خود اختصاص داده است. همه ی نقوش بر کنار دیواره ی دره های محل گذر آب خلق شده اند. بوم های آنها سنگ های رسوبی شیل است که بعلت گذر زمان و تاثیرعوامل طبیعی برآنها متخلخل شده و درحال نابودی اند.

همانطور که ذکر شد این محوطه گسترده ترین و دورترین محوطه های سنگ نگاره های نجف آباد است که همینک پناهگاه حیات وحش و منطقه ی حفاظت شده  میباشد. فاصله تقریبی آن تا شهر پانزده کیلومتر است. شاخصه ی ممتاز این محوطه وجود علایم و نشانه هایی است که شبیه آنها در تیمره و کالیفرنیای امریکا ( توسط سرخپوستان بومی)  وجود دارد. این علایم که امریکایی ها آنها را نماد اعتدال پاییزی می دانند،‌ آنقدر شبیه به یک دیگرند که گویی در هزاران سال قبل یک هنرمند آنها را حک کرده است.

نقش نمادهایی شگفت انگیز که مشابه آنها در تیمره ( کوه های اطراف خمین) و کالیفرنیای امریکا ( حکاکی توسط سرخپوستان بومی) دیده می شود.محل : سنگ نگاره های قمیشلو          عکاس: محمد ناصری فرد        تاریخ : بهار

شاخصه های محوطه سنگ نگاره های قمیشلو:

1- اندازه و ارتفاع بوم ها: تعداد آنها زیاد و متفاوت است، بیشترین ار تفاع از سطح زمین حدود 10 متر است.

2- زاویه ی شیب و جهت بوم ها: شیب و جهت بوم ها یکسان نیست (10 تا 90 درجه) و جهت آنها نیز متفاوت است.

3- جهت قرار گرفتن نقش ها: متفاوت و به هم ریخته است. اغلب بهم ریخته و از یک روند خاص برخوردار نیستند.

4- درصد نقوش و نوع آنها: نزدیک به 90 درصد نقوش بزکوهی است.

5- میزان هوازدگی نقوش: میزان هوا زدگی بسیار زیاد است و همه درحال نابودی اند.

6- اندازه ی نقوش حکاکی شده: بزرگترین نقش یک نماد است که بیش از 30 سانتیمتر است و کوچکترین یک نقش نیمه تمام است که کمتر از 5 سانتیمتر است.

یک دیواره ی پر از نقوش که درحال نابودی اندسنگ نگاره های قمیشلو          عکاس: محمد ناصری فرد        تاریخ : بهار 89

7- میزان عمق حکاکی ها: عمق حکاکی ها از 5/ تا 3 میلیمتر متفاوت است.

8- ابزارهای بکار رفته جهت حکاکی ها: ابزار های بکار برده شده از کوبش  سنگ برسنگ ، استخوان برسنگ و فلز سخت و نوک تیز به وجود آمده اند.

9- نوع حکاکی ها: تمام نقوش از نوع (Petroglyphs) هستند که براثر ضربه های کوبشی (Pecking) منظم و دقیق در کنارهم ایجاد شده‌اند .

10- قدمت نقوش و دیگرآثار: به نظر نگارنده همه ی آثار هنری طی یک دوره ایجاد نشده اند  بلکه توسط هنرمندان متعدد و طی دوره های طولانی از هم خلق شده اند. با توجه به جهت بوم ها، زاویه شیب آنها و ریز فرسایش های ایجاد شده قدمت بعضی از آنها به هزاره ی دهم ق.م. می رسد که جهت قطعیت بهره گیری ازتکنولوژی طیف سنجی عمومی و شتاب دهنده و تحلیل ریز فرسایش اجتناب ناپذیر است.

11- خدشه های وارد شده: خوشبختانه خدشه های انسانی وجود ندارد  و بیشتر عوامل طبیعی آنها را نابود و تهدید می کند.

12- جنس سنگ و رنگ بوم: بیشتر از نوع سنگ های رسوبی شیل و به رنگ های قهوه ای تیره و سیاه رنگ است.

یک بوم با نقش های کهن که مونسی جز باد، باران و برف ندارد و بشدت درحال نابودی است.محل : سنگ نگاره های قمیشلو          عکاس: محمد ناصری فرد        تاریخ : بهار  13- چون و چرایی بوجود آمدن نقوش: هنرمندان متعدد طی هزاران سال از طریق خلق این آثار ساده و ابتدایی انتقال اندیشه داده و سخن گفته اند.

14- ویژگی های مشترک و پیوستگی سنگ نگاره ها:

·        وجود نقوش بزکوهی با سبک و طرح های مشابه در کل ایران.

·        کهن بودن کلیه ی نقوش حکاکی شده باسبک و طرح های مشابه در کل ایران.

·        وجود هنر در آنها (هنرهای صخره ای) همگون با کل سنگ نگاره های ایران.

یک نمونه از سنگ نگاره های نجف آباد ، بزکوهی، نقشی همگون کل نقاط ایران و کشورهای همسایه محل : سنگ نگاره های قمیشلو                                عکاس: محمد حسین محزونی

ویژگی منحصر به فرد محوطه:

از منظر اقتصادی آنها از بهترین سامانه های جلب و جذب توریسم، اکوتوریسم و اکوموزه ی هنرهای صخره ای داخلی و خارجی می باشند چرا که در منطقه ی حفاظت شده ای با اکوسیستم گیاهی و جانوری منحصر به فرد قراردارد.

از طرف دیگر نزدیکی آنها به اصفهان از جاذب ترین پتانسیل های جذب توریسم خارجی می باشند.

در پایان از عزیزانی که با تلاش های بی وقفه، موفق به کشف سنگ نگاره های آن دیار شدند و برای نخستین بار در ایران دومین همایش سنگ نگاره ها و نمایشگاه عکس هنرهای صخره ای را برگزارنمودند قدر دانی می کنیم.

دیدگاهتان را بنویسید