پنگ خانه های نجف آباد

از سوی دیگر با توجه به اینکه در قدیم، ابزار و تجهیزاتی نظیر ساعت برای تعیین زمان آب رسانی و تعیین سهم هر کشاورز از آب موجود در دسترس نبود، کشاورزان محلی روش خلاقانه ای برای تقسیم بندی آب زراعی ابداع کرده بودند که این عمل در محلی به نام پنگ خانه انجام می شد. پنگ خانه ها، محل هایی بود در میان زمین های کشاورزی و در نزدیکی منبع آب که به صورت ایوانی نسبتا کوچک تعبیه می شد و یک نفر معتمد کشاورزان به نام میراب (امیر آب) در آن فعالیت می کرد.

(پنک خانه باغ نو)

(نمای داخی پنگ خانه بیشه چناران)

(نمای داخی پنگ خانه بیشه چناران)

(پنگ خانه بیشه چناران)

در این پنگ خانه که چند جوی از کنار آن مکان می گذشت و متصدی ومعتمد (میراب) تقسیم آب در آن محل با توجه به واحدهای زمانی مشخص (پنگ)، آب را جهت آبیاری زمین های متفاوت تقسیم می نمود.

(طرح جامع منطقه مورد بررسی)

روش تقسیم آب به این نحو بود که ظرف فلزی کوچکی که به آن پنگ می گفتند و سوراخ ریزی در ته آن تعبیه شده بود، روی سطح آب قرار می گرفت. به مرور زمان آب از سوراخ بالا آمده و در یک بازه زمانی مشخص که ظرف فلزی پر از آب می شد، خود به خود در آب غوطه ور می شد و بدان گونه آب زراعی به صورت زمان بندی شده و به صورت کاملا عادلانه میان کشاورزان تقسیم می شد.

(بخش مشخص شده محل قرارگیری پنگ خانه باغ نو و درخت های چنار کهنسال)

به محض پر شدن آب پنگ، سهم آب نفر بعدی شروع می شد و متصدی پنگ خانه با صدای بلند کشاورز یا باغدار بعدی را ندا می داد تا آب را به سمت اراضی خود هدایت کند و به اندازه سهمش از آب کشاورزی بهره گیرد.

اگرچه این روش امروزه دیگر کاربردی ندارد ولی یکی از روشهای خلاقانه قدیمی است که به عنوان یکی از شاهکارهای قدیمیان از آن نام برده می شود. به عبارتی می توان گفت که جزو ساعت های آبی قدیمی جهان هست که در حال حاظر دو نمونه از این بناها در نجف آباد قرار دارد.

در حال حاضر تنها چند نمونه از پنگ خانه های قدیمی شهر نجف آباد محفوظ مانده و یا مورد مرمت و بازسازی قرار گرفته است و مابقی آن ها بر اثر بی توجهی تخریب شده اند و یا دچار تغییر کاربری شده اند.

از این پنگ خانه ها، یکی در بیشه (چناران) نجف آباد (بیشه هم به لطف مسیولین رو به تخریب هست) و یکی دیگر در ادامه خیابان جوی خارون (انتهای بلوار ولیعصر، باغ نو) دست نخورده مانده که امید است طی نامه نگاری های انجام شده با همکاری شهرداری، فرمانداری و میراث فرهنگی استان اصفهان ثبت ملی شوند.

گردآوری مشترک با www.diarenoon.ir

دیدگاهتان را بنویسید